Modlin - zewnętrzny pierścień fortów

W 1909 roku zmieniono koncepcję obrony zachodniej części Rosji - twierdzę w Warszawie i w Zegrzu przeznaczono do likwidacji, a twierdzę w Modlinie postanowiono rozbudować aby broniła się jak najdłużej. W latach 1912-15 powstał wokół Modlina drugi pierścień fortów (od IX do XVIII) wraz z dziełami pośrednimi (od D-1 do D-10). Tylko nieliczne z tych obiektów zostały ukończone do czasu rozpoczęcia wojny, a części nie wybudowano.

Modlin forty zewnetrzne

Fort XI (XIb) w Strubinach był budowany w latach 1912-1915 w ramach zewnętrznego pierścienia forów Twierdzy Modlin. Został wybudowany prawie do końca i przetrwał do naszych czasów bez większych zniszczeń wojennych.

Budowę fortu rozpoczęto w 1912 roku, tuż przed wybuchem I wojny światowej. Fort zlokalizowano we wsi Strubiny, w dużym oddaleniu od pozostałych fortów pierścienia, więc planowano wybudowanie fortów pośrednich na międzypolach.

Fort był projektowany na bazie fortu wz. 1910 autorstwa inż. Bujnickiego, ale nie powstawał dokładnie wg. wzorca. Fort ma narys trójkąta, z czołową kaponierą w przeciwskarpie, centralnie poprowadzoną poterną z podwalni do kaponiery. Pod wałem fortu poprowadzono w narysie trapezu szerokie chodniki przeznaczone dla załogi fortu, zarówno jako schrony jak i koszary. Na ścianach do dzisiaj widać mocowania pryczy, ślady instalacji elektrycznej oraz zachowane są szalety. Na wale wybudowano stanowiska strzeleckie z betonowym przedpiersiem. Powstały także szyby dla pancernych kopuł obserwacyjnych, ale te nigdy nie zostały zamontowane. W kaponierze powstały tunele do galerii kontrminowych, nie wybudowano pełnej przeciwskarpy. W części umocnień widać pośpiech, jaki panował podczas budowy, gdyż część elementów wzmocniona jest kamieniami i cegłami zamiast betonu oraz pozostawiono wewnątrz fragmenty drewnianego szalunku.

Projekt fortu zakładał także wybudowanie koszar szyjowych, kaponiery szyjowej oraz tradytorów. Wszystkie te obiekty nie zostały wybudowane, ale nie wiadomo czy na pewno były planowane w tym miejscu. Projekt wzorcowy fortu zakładał możliwość budowania fortu etapami w wariantach odpowiednich do danej sytuacji. Tutaj jest miejsce na wybudowanie koszar, więc możliwe że powstałyby w przyszłości, tak samo tradytory.

Obecnie fort jest bardzo dobrze zachowany, nie ma żadnych zniszczeń wojennych. Olbrzymie wrażenie robi długa poterna, w całości do przejścia chociaż może być czasami trochę zalana, w komplecie z chodnikami w kaponierze przeciwskarpowej, które często są zalane. Wszystkie istniejące zniszczenia wynikają z grabieży metalowych elementów konstrukcyjnych, głównie stropów. Fort jest otoczony przez ogródki działkowe, a teren umocnień działkowcy często traktują jako wysypisko śmieci. Można wejść na teren ale trzeba się liczyć, że mogą być problemy poza sezonem gdy brama jest zamknięta na stałe. Fort nie jest w żaden sposób zagospodarowany, ale też nie jest zamknięte ani zamurowane żadne wejście, co należy zaliczyć na plus dla nas. Na forcie zimują nietoperze.

Fort warto obejrzeć bo to jeden z nielicznych tego typu obiektów w Twierdzy Modlin, w takim stanie zachowania, z długą poterną prowadzącą do kaponiery. Tylko koniecznie w obuwiu, które można zamoczyć a jeśli jest mokra pogoda to w kaloszach. Będąc na forcie można zajrzeć na dzieło D4, które jest tuż obok.

W okresie PRL fort był własnością wojska, ale w 1985 roku powstały wokół fortu wojskowe, pracownicze ogródki działkowe. W 2002 roku fort został wystawiony na sprzedaż przez AMW z ceną wywoławczą 60 tys. zł. Został zakupiony chyba przez działkowców (nie jestem na 100% pewien).

Fort XI (XIb) Strubiny, stan na rok 2006

Fort XI (XIb) Strubiny na zdjęciach lotniczych AMW z przetargu, stan na rok 2002. Wtedy trawa na wale fortu była regularnie koszona, co widać na zdjęciach.

Fort XI (XIb) Strubiny, stan na rok 2017

Fort X na mapach
fot.1 Fort wzorcowy F1910 inż. Bujnickiego, możliwa docelowa forma fortu w Strubinach.
fot.2 Niemiecka mapa "Karte des Westlichen Russlands" w skali 1:100 000 z 1915 roku.
fot.3 Polska mapa WIG z 1934 roku w skali 1:25 000.
fot.4 Fort na ciekawej, niemieckiej mapie z 1938 roku. Mapa bazuje na podkładach WIG 1:100 000 ale ma naniesione położenia fortów, nie wszystkie prawidłowo.
fot.5 Mapa geodezyjna z 2002 roku, z materiałów przetargowych AMW
fot.6 Współczesna mapa topograficzna z Geoportal.gov.pl

contentmap_plugin