3 sierpnia 1915 roku wydany został rozkaz o opuszczeniu Warszawy przez wojska rosyjskie. Wszystkie ważne elementy twierdzy oraz mosty zostały wysadzone w powietrze. Garnizon rosyjski raz na zawsze opuścił stolicę Nadwiślańskiego Kraju.

Opuszczenie Warszawy przez Rosjan stało się wybawieniem dla Warszawy jako miasta. Od momentu wybudowania Cytadela skutecznie hamowała rozwój Warszawy na północ. Na terenie jej esplanady nie można było stawiać żadnych murowanych zabudowań, teraz to się skończyło. Tak samo pierścień fortów wokół miasta ograniczał możliwość jego rozbudowy. Jeszcze podczas I wojny światowej władze niemieckie wydawały zezwolenia na zabudowę terenów dotychczas zajętych przez międzypola i esplanady fortów.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości obiekty dawnej twierdzy stały się własności skarbu państwa. Zniszczone praskie forty zostały do końca rozebrane, chociaż część ich śladów przetrwała do czasów powojennych. Cześć fortów przejęło w dzierżawę przedsiębiorstwo hodowlano-warzywne "Agril" a część wojsko. Na części pofortecznych działek powstały mieszkania dla oficerów.

Cytadela Warszawska została przekazana w ręce Wojska Polskiego. Ulokowano tutaj Dowództwo Okręgu Korpusu nr 1 oraz 21 pułk piechoty im. Dzieci Warszawy i 30 pułk Strzelców Kaniowskich. Pobliskie forty pełniły różne role, głównie jako archiwa i magazyny.

W latach międzywojennych wokół Cytadeli powstała nowa reprezentacyjna dzielnica mieszkalna. Powstało też nowoczesne osiedle przeznaczone na mieszkania dla kadry wojskowej. Teren fortu Siergieja został wykorzystany jako park im. Stefana Żeromskiego, a na terenie fortu Aleksieja urządzono park im. Romualda Traugutta.

W 1939 roku Cytadela stała się punktem oporu pod dowództwem płk. Jana Hyca. Po kapitulacji w Cytadeli stacjonowały oddziały Wehrmachtu i SS.

W okresie Powstania Warszawskiego Cytadela jako rejon silnie umocniony przez wojska hitlerowskie, skutecznie odcinała powstańców Żoliborza od Starego Miasta. W pierwszym dniu powstania batalion "Żaglowiec" nie zdołał opanować Cytadeli, Dworca Gdańskiego, Fortu Traugutta i Fortu Legionów. Natarcie załamało się w ogniu umieszczonej w Cytadeli artylerii. W trakcie kolejnych prób przebicia niemieckiej zapory między Żoliborzem a Starówką powstańcy zostali zdziesiątkowani ogniem artylerii z terenu Cytadeli i Dworca Gdańskiego.

W 1945 roku, podczas polsko-rosyjskiego ataku na Warszawę, Cytadela została dość znacznie zniszczona. Podczas ostrzału artyleryjskiego, zniszczeniu uległa większość budynków byłych koszar Aleksandrowskich oraz zrekonstruowany w latach dwudziestych kościół św. Jerzego (w miejscu cerkwi).

Po II wojnie światowej istniejące umocnienia dawnej twierdzy zajęło Wojsko Polskie. Część terenów posiada aż do dzisiaj, ale większość została wyprzedana bądź jeszcze w okresie PRL przekazana innym firmom i instytucjom. Niejednokrotnie są to teraz bardzo atrakcyjne tereny budowlane. Pozostaje tylko kwestia jak sensownie zagospodarować te XIX-wieczne zabytki.

Cytadela Warszawska po prawie dwóch wiekach funkcjonowania jako obiekt czysto wojskowy doczekała się nowej wizji – stanie się Cytadelą Muzeów.

Niemieckie pocztówki z serii "Warschau unter Deutscher Besatzung 1915", autor: Alfred Kuhlewindt, wydawnictwo: Berlin Pudel-Verlag.

Niemieckie pocztówki z serii "Warschau unter Deutscher Besatzung 1915", autor: Alfred Kuhlewindt, wydawnictwo: Berlin Pudel-Verlag.