Modlin - zewnętrzny pierścień fortów

W 1909 roku zmieniono koncepcję obrony zachodniej części Rosji - twierdzę w Warszawie i w Zegrzu przeznaczono do likwidacji, a twierdzę w Modlinie postanowiono rozbudować aby broniła się jak najdłużej. W latach 1912-15 powstał wokół Modlina drugi pierścień fortów (od IX do XVIII) wraz z dziełami pośrednimi (od D-1 do D-10). Tylko nieliczne z tych obiektów zostały ukończone do czasu rozpoczęcia wojny, a części nie wybudowano.

Modlin forty zewnetrzne

Fort XIV w Goławicach był budowany w latach 1912-1915 w ramach zewnętrznego pierścienia forów Twierdzy Modlin, na polach na wschód od miejscowości. Na północny-zachód od fortu powstawała grupa fortowa Goławice, oznaczana jako fort XIVb.

Ten artykuł wymaga dopracowania. Byłem na forcie tylko raz prawie 20 lat temu.

Na terenie Goławic zaplanowano kilka różnych umocnień, stąd jest spore zamieszanie z numeracją poszczególnych obiektów. Miała powstać grupa fortowa oraz pojedynczy fort:

  • Opisywany tutaj fort na polach obok Goławic, czasami nazywanego fortem Toruń. Numeracja fortu - na Wikipedii XIV, na mapach niemieckich i francuskich XIVc, w rejestrze zabytków XIVb. Przyjąłem numer XIV.
  • Główny fort grupy fortowej w Goławicach. Numeracja fortu - na Wikipedii XIVb, na mapach niemieckich XIVb, w rejestrze zabytków XIVa. Przyjąłem numer XIVb.
  • Koszary obronne, część grupy fortowej, na zachód od głównego fortu XIVb, w postaci dzieła pośredniego, połączonego z fortem wspólną fosą. Obiekt nie został wybudowany, wykonano część prac ziemnych.
  • Dzieło pośrednie, część grupy fortowej, na wschód od fortu głównego XIVb. Obiekt raczej nigdy nie został wybudowany, nie ma pewności czy faktycznie był planowany. Występuje na materiałach Jakowlewa i Bochenka.
  • Być może dzieło pośrednie na zachód od fortu XIV, a na południe od głównego fortu XIVb. Ten obiekt występuje tylko na niektórych mapach niemieckich i francuskich jako fort XIVa, stąd możliwe że to jednak tylko błąd kartografów i obcego wywiadu.

Fort XIV był projektowany na bazie fortu wzorcowego F1910 autorstwa inż. Bujnickiego, ale nie powstawał dokładnie wg. wzorca. Główną część fortu stanowić miała podwalnia o narysie trapezu, otoczona suchą fosą o narysie trójkąta. Fosa miała być broniona czołową kaponierą przeciwskarpową połączoną z wnętrzem fortu długą poterną. Podwalnia miała służyć zarówno jako schron, magazyn jak i częściowo jako koszary. Na końcach obu barków podwalni miały powstać tradytory. Na wale planowano stanowiska strzeleckie z betonowym przedpiersiem oraz pancerne wieżyczki obserwacyjne. Centralnie położona poterna miała prowadzić z podwalni dalej do koszar szyjowych i kaponiery szyjowej. Na wale miały powstać pancerne stanowiska obserwacyjne,

Fort XIV w Goławicach nie został wybudowany do końca. Powstała tylko podwalnia i część stanowisk strzeleckich. Brakuje przede wszystkim kompletnej fosy, kaponiery i przeciwskarpy. Nie powstały koszary i tradytory ale możliwe, że nie były planowane. Nie ma także pancernych stanowisk obserwacyjnych.

Na potrzeby budowniczych i zaopatrzenia budowy kompleksu fortów, na brzegiem Wkry powstała osada, która z czasem przekształciła się w miejscowość Goławice Drugie. Z racji, że mieszkała tam spora społeczność żydowska potocznie nazywano to miejsce Jerozolimką.

W czasie wojny polsko-bolszewickiej 15-16 sierpnia 1920 roku wojska armii Sikorskiego zatrzymały armię bolszewicką nad Wkrą a następnie wyprowadziły z tego rejonu (m.in. Goławice, Pomiechówek) atak w stronę Nasielska, a potem Serocka i Pułtuska. Zachowała się z tego czasu pocztówka opisana "Fort XIV silnie atakowany przez bolszewików", chociaż moim zdaniem zdjęcie to pochodzi jednak z innego fortu twierdzy.

Fort przez lata był wykorzystywany przez okoliczną ludność jako dzikie wysypisko śmieci. Obecnie został oczyszczony i ogrodzony, ale nie jest zagospodarowany.

Przy zwiedzaniu należy zachować szczególną ostrożność, gdyż fort posiada niezabezpieczoną, dolną kondygnację do której łatwo wpaść. Przeznaczona była prawdopodobnie na zbiornik paliwa.

Pocztówka z 1920 roku "Fort XIV silnie atakowany przez bolszewików", znalezione na fotopolska.eu.

Fort XIV Goławice na mapach
fot.1 Fort wzorcowy F1910 inż. Bujnickiego, możliwa docelowa forma fortu.
fot.2 Niemiecka mapa "Karte des Westlichen Russlands" w skali 1:100 000 z 1915 roku.
fot.3 Niemiecka mapa z książki "Die Eroberung von Nowo Georgiewsk" z 1926 roku. Fort ma oznaczenie XIVc.
fot.4 Fort na ciekawej, niemieckiej mapie z 1938 roku. Mapa bazuje na podkładach WIG 1:100 000 ale ma naniesione położenia fortów, nie wszystkie prawidłowo. Fort ma oznaczenie XIVc.
fot.5 Zdjęcia Lidar z Geoportal.gov.pl
fot.6 Współczesna mapa topograficzna z Geoportal.gov.pl

contentmap_plugin