Fort X (Xc) w Henrysinie był budowany w latach 1912-1915 w ramach zewnętrznego pierścienia forów Twierdzy Modlin. Nigdy nie został ukończony, a część budowli powstała w sposób prowizoryczny. Przetrwał do czasów wspóczesnych bez większych zniszczeń.

Budowę fortu rozpoczęto w 1912 roku, tuż przed wybuchem I wojny światowej. Fort zlokalizowano we wsi Henrysin, ok. 3,5km na zachód od foru I w Zakroczymiu i ok. 2km na północ od Wisły. Fort miał zamykać pierścień fortów od zachodu.

Projekt umocnień bazował na pomysłach inż. Wieliczki. Powstał fort o narysie trapezu, z kleszczono załamaną szyją. Fort miał posiadać pełną betonową przeciwskarpę, poternę poprowadzoną centralnie spod wału, pod fosą do przeciwskarpy. Czoło i lewy bark fosy miały być bronione z kaponiery umieszczonej na załamaniu barku i czoła. Na załamaniu czoła i prawego barku miała być umieszczona kaponiera do obrony prawego barku. Pod wałem fortu umieszczono schrony i pomieszczenia załogi, tworząc jeden ciąg pomieszczeń przez cały fort podobnie jak na innych umocnieniach Twierdzy Modlin np. w Janowie czy Błogosławiu. Na wałach powstały stanowiska strzeleckie. Na zakończeniu barków zaplanowano tradytory. Natomiast w szyi mogły powstać w późniejszym okresie koszary lub kaponiera.

Prac budowlanych nie zakończono do czasu wkroczenia wojsk niemieckich w 1915 roku. Powstała kaponiera do obrony lewego barku, ale w prawym barku wybudowano tylko prowizoryczny schron przypominający raczej piwnicę niż umocnienia. Nie powstały koszary ani kaponiera szyjowa, ale możliwe jest, że nie planowano ich wybudować albo miały powstać w późniejszym etapie. Wybudowano lewy tradytor, ale nie ma prawego. Nie ma przeciwskarpy pomiędzy kaponierami, więc poterna pod fosą kończy się ślepo.

W trakcie I wojny światowej fort nie został zniszczony przez nacierające wojska niemieckie anie wysadzony przez wycofujące się wojska rosyjskie. Podczas II wojny światowej nie brał udziału w walkach.

Fort został wyposażony w kopułę pancerną (kopuła obserwacyjna gen. Kłokaczjewa), która przetrwała w bardzo dobrym stanie.

Obecnie fort jest bardzo dobrze zachowany jedynie część nasypów ziemnych i ziemi na stropach jest usunięta. Do fortu prowadzi oryginalna droga forteczna z kocich łbów. Od 2002 roku fort i droga są wpisane do rejestry zabytków. W tym samym roku AMW sprzedała w przetargu fort firmie Prentki (cena wywoławcza 115 tys zł). Właściciel prowadzi na terenie fortu stadninę koni więc - część umocnień zaadaptowano na stajnie.

Fort X Henrysin, stan na rok 2002

Fort X na starych mapach
fot.1 Fort na niemieckiej mapie "Karte des Westlichen Russlands" w skali 1:100 000 z 1915 roku, opartej na mapach rosyjskich dwuwiorstówkach. Położenie fortu jest przesunięte.
fot.2 Na polskiej mapie WIG z 1930 roku w skali 1:100 000 fort nie był zaznaczony, ale widać drogę forteczną do niego prowadzącą.
fot.3 Fort na ciekawej, niemieckiej mapie z 1938 roku. Mapa bazuje na podkładach WIG 1:100 000 ale ma naniesione położenia fortów, nie wszystkie prawidłowo.
fot.4 Fort na niemieckiej mapie z 1944 w skali 1:25 000 będącej kopią polskiej mapy WIG.

contentmap_plugin