Fort XIVb w Goławicach był budowany w latach 1912-195 w ramach zewnętrznego pierścienia fortów Twierdzy Modlin. Fort ten miał być elementem grupy fortowej Goławice. Na południowy-wschód powstał samodzielny fort XIV Goławice.

Ten artykuł wymaga dopracowania. Byłem na forcie tylko raz prawie 20 lat temu.

Na terenie Goławic zaplanowano kilka różnych umocnień, stąd jest spore zamieszanie z numeracją poszczególnych obiektów. Miała powstać grupa fortowa oraz pojedynczy fort:

  • Fort na polach obok Goławic, czasami nazywany fortem Toruń. Numeracja fortu - na Wikipedii XIV, na mapach niemieckich i francuskich XIVc, w rejestrze zabytków XIVb. Przyjąłem numer XIV.
  • Opisywany tutaj główny fort grupy fortowej w Goławicach. Numeracja fortu - na Wikipedii XIVb, na mapach niemieckich XIVb, w rejestrze zabytków XIVa. Przyjąłem numer XIVb.
  • Koszary obronne, część grupy fortowej, na zachód od głównego fortu XIVb, w postaci dzieła pośredniego, połączonego z fortem wspólną fosą. Obiekt nie został wybudowany, wykonano część prac ziemnych.
  • Dzieło pośrednie, część grupy fortowej, na wschód od fortu głównego XIVb. Obiekt raczej nigdy nie został wybudowany, nie ma pewności czy faktycznie był planowany. Występuje na materiałach Jakowlewa i Bochenka.
  • Być może dzieło pośrednie na zachód od fortu XIV, a na południe od głównego fortu XIVb. Ten obiekt występuje tylko na niektórych mapach niemieckich i francuskich jako fort XIVa, stąd możliwe że to jednak tylko błąd kartografów i obcego wywiadu.

Projekt fortu zawiera w sobie dużo pomysłów Wieliczki, ale nie odpowiada żadnemu z jego projektów standardowych. Najbliżej mu do projektu F1889 w zamyśle ogólnej koncepcji, ale nie w szczegółach. Może być raczej wariacją na temat projektu fortu Bujnickiego z 1910 roku (głównie w zakresie podwalni) w połączeniu z przeciwskarpą i kaponierami z fortów Wieliczki. Fort ma elementy bojowe podobnej konstrukcji jak fort w Czarnowie (schrony, kaponiera, poterny itd). Fort ma narys trapezu, otoczony jest suchą fosą i wałem. Fosa i braki bronione za pomocą dwóch kaponier, komunikacja z wnętrzem fortu za pomocą poterny dosyć głęboko pod ziemią (robi spore wrażenie duża przestrzeń nad schodami z przeciwskarpy do poterny, zwłaszcza że to wszystko jest pod ziemią). Główną częścią fortu jest duża podwalnia zawierająca w sobie pomieszczenia dla załogi oraz pomieszczenia techniczne. Na końcach podwalni mogły powstać tradytory albo dalsze schrony, a na wale kilka schronów pogotowia. To co wyróżnia fort to dodatkowa fosa fortu połączona z fosą planowanych na zachodzie koszar obronnych.

Na potrzeby budowniczych i zaopatrzenia budowy kompleksu fortów, na brzegiem Wkry powstała osada, która z czasem przekształciła się w miejscowość Goławice Drugie. Z racji, że mieszkała tam spora społeczność żydowska potocznie nazywano to miejsce Jerozolimką.

W czasie wojny polsko-bolszewickiej 15-16 sierpnia 1920 roku wojska armii Sikorskiego zatrzymały armię bolszewicką nad Wkrą a następnie wyprowadziły z tego rejonu (m.in. Goławice, Pomiechówek) atak w stronę Nasielska, a potem Serocka i Pułtuska. Zachowała się z tego czasu pocztówka opisana "Fort XIV silnie atakowany przez bolszewików", chociaż moim zdaniem zdjęcie to pochodzi jednak z fortu X w Henrysinie.

Fort XIVb oraz teren koszar obronnych był we władaniu wojska przez cały okres PRL. Wojsko nie wykorzystywało umocnień, ale kilka razy potraktowano teren jako miejsce ćwiczeń saperów, czego efektem są wysadzone drzwi pancerne leżące do dzisiaj w jednym z przejść. W latach 80-tych XX wieku zaczęły powstawać tutaj nielegalne ogródki działkowe. W odróżnieniu od innych fortów, gdzie ogródki były lokowane na zewnątrz fortu a same umocnienia były nieużywane, w Goławicach został rozparcelowany cały teren. Ostatecznie fort jest niedostępny do zwiedzania, a każdy fragment umocnień jest we władaniu innej osoby. Poterna pod fosą oraz fragment przeciwskarpy jest zalany i służy działkowcom jako źródło wody, mają zainstalowaną tam hydrofornię.

Fort XIVb Goławice na mapach
fot.1 Niemiecka mapa "Karte des Westlichen Russlands" w skali 1:100 000 z 1915 roku.
fot.2 Niemiecka mapa z książki "Die Eroberung von Nowo Georgiewsk" z 1926 roku. Fort ma oznaczenie XIVb.
fot.3 Fort na ciekawej, niemieckiej mapie z 1938 roku. Mapa bazuje na podkładach WIG 1:100 000 ale ma naniesione położenia fortów, nie wszystkie prawidłowo. Fort ma oznaczenie XIVa.
fot.4 Współczesna mapa topograficzna z Geoportal.gov.pl
fot.5 Zdjęcia Lidar z Geoportal.gov.pl

contentmap_plugin