Start arrow Warszawa arrow Twierdza Warszawa arrow Twierdza fortowa
Twierdza fortowa
WiTEK 28.05.2008. ostatnia aktualizacja: 08.06.2008.

Od 6 czerwca 1886 roku rozpoczął się drugi etap budowy twierdzy. Wznoszono teraz forty wewnętrznego pierścienia usytuowane 2-3 km za dziełami zewnętrznego pierścienia (a właściwie półpierścienia) i o międzypolach 2,5-3,5 km.

wawa.14.jpg
wawa.07.jpg
wawa.06.jpg
wawa.08.jpg
wawa.04.jpg
wawa.15.jpg
wawa.13.jpg
wawa.11.jpg
wawa.03.jpg
wawa.12.jpg
wawa.16.jpg
wawa.05.jpg
wawa.09.jpg
wawa.10.jpg

Zobacz także:

Powstało pięć fortów ulokowanych tylko na zachodnim brzegu Wisły. Dzieła były powieleniem założeń fortu standardowego z 1879 roku. Zostały wzbogacone jedynie o funkcje magazynowe poprzez rozbudowę wnętrza i szyi fortów o magazyny prochu i amunicji. Koszary zostały natomiast przeniesione pod wał artyleryjski w czole fortu. Wszystkie obiekty wewnętrznego pierścienia otrzymały nazwy literowe, będące pierwszą literą nazwy dzielnicy na terenie której powstawały. Były to: fort P - Parysów (obecnie Bema), fort W - Wola, Fort Szcz - Szczęśliwice, Fort M- Mokotów oraz fort Cz - Czerniaków.

3 września 1887 roku Cytadela Aleksandrowska oficjalnie została przemianowana na Twierdzę Warszawską. Rok wcześniej zakończono budowę fortów na prawym brzegu rzeki, natomiast w 1888 roku fortów zewnętrznego pierścienia na lewym brzegu Wisły. Wszystkie prace przy budowie twierdzy zakończono zgodnie z planami w 1890 roku.

W latach 1889-92 wzmocniona została wewnętrzna linia fortów. Pomiędzy fortami powstały łączące je wały (ok. 15 km) wyposażone w rów i esplanadę. Wybudowano także 3 punkty oporu: Czyste, Rakowiec i Wierzbno. Były to budowle ziemne z dwoma murowanymi schronami i fosą wypełniona wodą. Powstała także baterią Królikarnia wzmacniająca fort Cz (Czerniaków). Pomiędzy fortami VII i VIII wzniesiono nowoczesny fort pośredni VIIa. Była to już reduta a nie bateria jak pozostałe forty twierdzy. Miał narys rombu i został wyposażony w niskie wały o długim przedpiersiu. W latach 1891-92 także umocnienia Pragi zostały wzbogacone o trzy punkty oporu analogiczne do obiektów na lewym brzegu Wisły. Były to: fort XIa (Grochów II), fort żerań, XII a (Lewinów) oraz fort XIVa (żerań).

Prawie natychmiast po zakończeniu wznoszenia twierdzy fortowej przystąpiono do jej modernizacji która trwała od 1892 do 1909 roku. Szybko idące zmiany w technice wojskowej spowodowały, że forty nie były w stanie oprzeć się nowym ładunkom burzącym. Cegła i wał ziemny stanowił zbyt małą przeszkodę na artylerii wroga. Spowodowało to konieczność wzmocnienia fortów. Robiono to głównie poprzez wylanie grubej warstwy betonu na ceglane stropy oraz wymianę części urządzeń fortecznych z ceglanych na betonowe. Forty dwuwałowe były przebudowywane na jednowałowe. Fort z dwoma wałami był zbyt wysoki i poprzez to za bardzo widoczny od strony przedpola. Trzeba było więc obniżyć wysokość fortów poprzez likwidację jednego z wałów i wydłużenie jego przedpiersia. Także stanowiska artylerii zostały wyprowadzone z fortów na zapole. Prace modernizacyjne były uzupełnione budowlą dodatkowych magazynów i koszar zarówno w fortach jak i na terenie miasta, dróg i kolei fortecznych oraz linii elektrycznych. Powstało wiele dodatkowych obiektów w postaci łaźni, piekarń i szpitali wojskowych.

W 1887 roku padła propozycja utworzenia Warszawskiego Rejonu Fortecznego opierające się na trójkącie twierdz w Warszawie, Modlinie i Zegrzu. Umocniony rejon miał zapewniać przeprowadzenie bezpiecznej koncentracji wojsk. Jednocześnie funkcjonowanie tego śródszańca miało wymuszać na wrogiej armii (niemieckiej) bliżej określony i przewidywalny kierunek ataku. W październiku 1891 roku powołano sztab Warszawskiego Rejonu Fortecznego. W ramach połączenia Warszawy z Zegrzem zaplanowano wybudowanie linii fortów łącznikowych pomiędzy twierdzami. Dwa z tych fortów (Wawer i Kawęczyn) powstały w latach 1892-93 na terenie Warszawy. Fort XI i fort Kawęczyn stanowiły połączenie linii obrony Warszawy z linią obrony rejonu umocnionego.

Doświadczenia wojny Rosji z Japonią w 1905 roku podważyły wiarę w skuteczność umocnień fortyfikacyjnych. Uświadomiono sobie brak potrzeby utrzymywanie niezwykle kosztownych obiektów wojskowych. Dlatego też 31 stycznia 1909 roku podjęto decyzję o likwidacji Twierdzy Warszawa. Rozkaz zakładał całkowitą likwidację większości fortów (głównie z zewnętrznego pierścienia) ale pozostawiał w nienaruszonym stanie Cytadelę. W pierwszej kolejności miały zostać rozebrane umocnienia na wschodnim brzegu Wisły. Przez kilka lat trwały spory co do konieczności i sposobu likwidacji twierdzy. Do fizycznej rozbiórki przystąpiono więc dopiero wiosną 1913 roku. Jednakże z braku funduszy rozkaz nie został wykonany do końca. Cześć fortów rozebrano, ale większość została tylko rozbrojona i częściowo wysadzona. Wysadzano głównie kaponiery w rowach fortecznych i poterny. Koszary i magazyny z reguły pozostały nienaruszone. Tylko po kilku obiektach nie pozostał nawet najmniejszy ślad. Reszta opuszczona zaczęła niszczeć pozbawiona jakiejkolwiek konserwacji i opieki. W związku z likwidacją twierdzy pierścieniowej powrócono do starej nazwy Cytadela Aleksandrowska.
 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »


Legionowo
Modlin
Warszawa
Zegrze
Kontakt